İdmanın uşaq və yeniyetmələrin zehni, mənəvi, sosial inkişafında rolu

(Yazı "Uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafı” mövzusu üzrə hazırlanıb)
 

 

Eyni zamanda, məşq prosesinin azyaşlılarda tez-tez müşahidə edilən stress, depressiya hallarına qarşı sınanılmış ən effektiv mübarizə üsullarından biri olduğunu mütləq vurğulamalıyıq. Davamlı idmanla məşğul olan uşaq və yeniyetmələrdə özünəqapanma nadir hallarda müşahidə edilir. Həmçinin onlar yaş dövrlərinin əsas narahatlıqlarını - məktəb, imtahan qayğılarını rahat şəkildə üzərlərindən ata bilirlər. Ümumiyyətlə, bu, yaşından, sosial vəziyyətindən və peşəsindən asılı olmayaraq, idmana maraq göstərən bütün insanlarda rast gəlinən müsbət xüsusiyyətdir.

 

Ancaq təəssüflər olsun ki, günümüzün əsas problemlərindən biri olan texnologiya asılılığı uşaq və yeniyetmələrin də həyat tərzinə təsirsiz ötüşmür. Uzun müddət smartfonla, kompyuter qarşısında vaxt keçirən, açıq sahələrdə gəzmək əvəzinə, evə qapanan, qapalı məkanlara üz tutan uşaqlar gələcəkdə diabet, təzyiq, ürək-damar sistemi funsiyalarının pozuntuları kimi bir sıra xroniki xəstəliklərə namizəd halına gəlirlər. 

 

 

Bu, demək olar, hər valideynin həyatında ən azından bir dəfə verdiyi sualdır. Bilmək gərəkdir ki, fiziki və psixoloji vəziyyətindən asılı olmayaraq bütün uşaqların həvəs göstərəcəyi bir idman növü mütləq var. Valideynlərin ilk etməli olduğu iş övladlarını özlərinin istəyinə əsasən yönləndirmək yox, onların sevə və bacara biləcəyi idman növünü kəşf etməsinə yardım göstərməkdir. Nəinki uşaq, hər bir şəxs xoşbəxtlik duymadığı mühitdə özünə qarşı sayğısını, inamını itirir. Belədə, davamiyyət və hansısa uğurdan söhbət gedə bilməz. Bunun üçün yaxşı olar ki, uşağa bir neçə idman növünün xüsusiyyətləri haqqında onun başa düşəcəyi tərzdə - şifahi və görüntülü şəkildə məlumat verilsin. İmkan düşdükcə, balacaları idman yarışlarının keçirildiyi məkanlara aparmaq daha effektiv nəticələrə səbəb olur.

 

Diqqət edilməli digər önəmli məqam bəlli bir idman növlərini oğlan və qız idman növləri deyə ayıraraq uşağa təqdim etməməkdir. Bu, həm onların seçim imkanlarını məhdudlaşdırır, həm də diskriminativ meyillərin yaranmasına səbəb olur. 

 

Ayrıca, ailəvi şəkildə əyləncəli idman hərəkətləri yerinə yetirmək, yürüş, qaçışla məşğul olmağı gündəlik həyat tərzinə çevirmək azyaşlıya önəmli stimul qazandırar.

 

 

Uşaqlar idmandakı ilk addımlarını həvəskar şəkildə atsalar da, zaman keçdikcə onların bir qismində peşəkar maraqlar yaranmağa başlayır. Rəqabət hissi, udmağı və uduzmağı bacarmaq, bunları həyatın qanunu kimi qəbul etmək idmanın uşaq və yeniyetmələrə qatdığı önəmli keyfiyyətlərdir. Ancaq hər azyaşlının psixologiyasının inkişafı fərqli olduğundan, bir çoxu sadalanan həqiqətləri asanlıqla qəbul edə bilmir. Həyatda hər hadisənin bir dərs, insanın özünü inkişaf etdirməsi üçün vasitə olduğunu uşağa izah etmək hamıdan öncə ata-anaların öhdəsinə düşür. Peşəkar idmanda ilk addımlarını atan uşağın gələcək uğurlarında məşqçi-müəllimlərdən də çox, valideynlərin yanaşması rol oynayır. Ələlxüsus, mütəxəssislər uşağı heç vaxt başqaları ilə müqayisə etməməyi məsləhət görürlər. Əksinə, onun ən kiçik uğurunu belə qabartmaq lazımdır. Belədə, uşaq bacarıqlı və önəmli bir fərd olduğunu hiss edir. Tərifin səmimi səslənməyi də önəmlidir. Uşaqlar valideynlərinin səslərindəki süniliyi tez hiss edirlər. Valideyn əgər yorğun və ya hansısa səbəbdən halsızdırsa, hisslərini ifadə edə bilmirsə, bunu övladına dürüst şəkildə etiraf etməlidir.

 

Unutmaq olmaz ki, sevgi və şəfqətlə əhatələ olunmuş uşağın bacara bilməyəcəyi heç nə yoxdur.