Peşəkar idmançı olmaq üçün uşaqlar necə yetişdirilməlidir? - Əməkdar məşqçi şərh edir

(Yazı "Uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafı” mövzusu üzrə hazırlanıb)
 

 

- Uşaqların idmana həvəsləndirilməsində ən mühüm və diqqət edilməsi lazım olan məsələ yaş faktorudur. Gələcəyin peşəkar idmançıları olmaq istəyən uşaqlar valideynləri tərəfindən 6-12 yaş aralığında idman təlim-məşq prosesinə cəlb edilməsində fayda vardır. Uşaqların hansı idman növü üzrə ixtisaslaşması hər şeydən öncə onun şəxsi istəyi ilə əlaqədardı. Belə ki, istənilən idman növündə uşağın mənəvi psixaloji vəziyyəti, təlim məşq toplantıları və gündəlik məşğələlərə olan istəyi onun peşəkar idmançı olmaq yolunda əmin addımlarla irəliləməsinə ciddi təsir göstərir. Daha sonrakı faktor isə mütəxəssislər tərəfindən müəyyən edilməlidir. Mən beynəlxalq təcrübədən misal gətirmək istəyirəm. Məsələn, Almaniyada perspektivli və istedadlı uşaqların hansı idman növünə yönəldilməsi məsələsinin həll edilməsi üçün onlara ümumi fiziki hazırlıq adlanan xüsusi sınaq-məşq prossesindən keçirilir.

 

 

Ümumi fiziki hazırlıq məşqi dedikdə, idmanın hansısa bir növünü özündə əks etdirməyən, mərhələli şəkildə özündə qaçış, tullanma və yüngül atletikanın hərəkətlərindən ibarət olan xüsusi təlim məşqidir. Bu məşq prosesinin xüsusiliyi ondadır ki, məhz bu zaman müəllim heyəti uşaqların hansı idman növünə daha uyğun olmasını, təlim iştirakçılarının cəldliyini, qol və ayaq güclərinin hazırki vəziyyətini və ümumi bədən kondisyonunun nə dərəcədə inkişaf etdiyini rahat və dəqiqliklə müəyyən edə bilirlər. Bununla da, müəllim heyəti hansı uşağın güləşə, hansının boksa, hansının isə başqa bir idman növünə uyğun olmasına qərar verirlər. Bu qaydalara adekvat olaraq da, bu proses bizim müəllim və mütəxəssis heyəti tərəfindən icra oluna bilər.

 

- Aydındır ki, hər bir şəxs, xüsusən də uşaqlar hansısa idman növü üzrə uzunmüddətli təlim-məşq prosesinə başlamaq istəyirsə, ilk öncə ciddi şəkildə həkim muayinəsindən keçməli və ümumi sağlamlıq haqqında arayış təqdim etməlidir. Bundan sonra, müəllim heyətinin üzərinə düşən vəzifə uşaqların qidalanmasına və yuxu rejiminə ayrı-ayrılıqda nəzarəti həyata keçirməkdir. Bu zaman hər bir uşaq gecə müddətində ən azı 6, ən çoxu 8 saat yuxu rejiminə əməl etməlidir. Bununla yanaşı, günlük təlim-məşq prosesindən sonra 1 saatlıq yatmamaq şərtilə istirahət etməlidir. Belə ki, bu, məşq zamanı yorulmuş və enerji itirmiş əzələlərin yenidən bərpasına xidmət edəcəkdir.  

 

Qidalanma məsələsinə gəldikdə isə, ilk öncə yağlı, şəkərli yeməklər və istənilən un məmulatı qida rasyonundan çıxarılmalıdır. Çünki bu növ qidalar artıq piylənməyə, qan təzyiqinin stabillyinin dəyişməsinə və orqanizmdəki maddələr mübadiləsinin pozulmasına səbəb olur. Xüsusən də, uşaqlarda məşqdən 1 saat öncə, proteinlə zəngin meyvələrə üstünlük verilməli və günlük məşq zamanı istisna olmaqla ən azı 2 litr su içilməlidir. 

 

 

- Ümumiyyətlə, təlim-məşq prosesləri aparılan bədən tərbiyəsi və idman zallarında tədris olunan idman növündən asılı olaraq ilk öncə lazımi alət və avadanlıqların olmasına diqqət yetirilməldir. Daha sonra, iştirakçıların yaş, cins və fiziki hazırlıq kriteryaları üzrə qruplara bölünməsi həyata keçirilməlidir. Məsələn, fiziki hazırlığı daha zəif olan uşaqlar daha yüngül məşqlərə cəlb edilməli və onların təlim-məşqi daha qısa müddətdə başa çatdırılmalıdır. 

 

Təlim-məşq prosesləri həftədə 3 dəfə və yaş qruplarından asılı olaraq 1 saatla – 3 saat aralığında həyata keçirilməlidir. Təlim-məşq prosesində uşaqların həddindən artıq fiziki yüklənməsinə yol verilməməlidir. 

 

- İlk öncə, idman zallarında alət və vasitələrin sazlığı yoxlanılmalı və idmançıların idman alətlərindən düzgün istifadə qaydaları öyrədilməlidir. Həmçinin, boks, güləş kimi zədələnmələrə daha yatqın idman növlərində idmançıların uyğunluq faktoru nəzərə alınmalıdır. Məsələn, fiziki hazırlığı daha güclü olan idmançı ilə daha zəif olan idmançının qarşılaşdırılması hər hansı zədələnməyə yol aça bilər. Ümumilikdə, zədələnmələrlə bağlı məsuliyyət müəllimin öz üzərinə düşdüyündən təlim zamanı buna birbaşa nəzarət edilməlidir. Düşünürəm ki, peşəkar müəllim və mütəxəssislər belə hallarla çox nadir hallarda rastlaşır. 

 

 

- Boks çətin adaptasiya olunan və daha çətin uğur qazanılan idman sahəsidir. Boks diman növü üzrə təlim-məşq qaydaları digər idman növlərində olduğu kimi ümumi olaraq tətbiq olunur. Bundan əlavə sırf bu idman növünə aid qaydalar və bu idman növünün xüsusi texnikası mövcuddur. Hər şeydən öncə, Boks üzrə təlim-məşq prosesləri yaş qruplarından asılı olaraq, həftədə 3 və ya 4, maksimum 2 saat olmaqla keçirilir. 

 

Bununla yanaşı, beynəlxalq və yerli yarış və turnirlər öncəsi ümumi təlim-məşq toplantıları yəni, ruslar demiş, "zbor” məşqləri gündə 3 dəfə aparılır. Bu təlimlər səhərlər, asta qaçış və isinmə hərəkətləri ilə başlayır. 1 saat bu formada davam edir. Daha sonra saat 12 də fiziki cəhətdən daha sürətli və ağır məşq prosesi başlayır. Bu isə 3 saata qədər davam edir. Axşam saat 7-dən sonra isə yeriş və nəfəs açma hərəkətlərindən ibarət olan məşqlər həyata icra olunur.